De donkere kant van participatie belicht

De donkere kant
van participatie belicht

In haar essay pleit hoogleraar Janneke Gerards http://www.binnenlandsbestuur.nl/bestuur-en-organisatie/nieuws/de-donkere-kant-van-burgerparticipatie.9565459.lynkx er terecht voor dat “the dark side of participation” door de overheid belicht moet worden.

Afrekenen en uitsluiten
Aan de doe-democratie kleeft volgens Gerards een aantal nadelen. De verschuiving van het klassieke vertegenwoordigende systeem naar een verantwoordingsdemocratie kan in de versimpelde versie leiden tot een afrekencultuur. En met al die nieuwe vormen van democratie zijn de hoogopgeleide, blanken in het voordeel. Zij kennen de routes, de systemen en de mensen. Minderheden - laaggeletterden, vluchtelingen, allochtonen en mensen in een sociaal economisch kwetsbare positie- worden zeker niet vanzelfsprekend betrokken bij particuliere initiatieven zoals de G1000 of overheidsinitiatieven zoals participatie van burgers in het beleidsproces.
“Zorg ervoor dat deliberatie en pluralisme, inclusiviteit en nuance worden gegarandeerd en “checks and balances worden ingebouwd”, aldus Janneke Gerards.

De gemeenteraad in een nieuwe rol
Het probleem van afrekenen is eenvoudig te ondervangen binnen het bestaande systeem. Wat op gemeentelijke niveau nodig is, is dat de rol van de gemeenteraad wordt gemodificeerd. De kaderstellende rol van de raad aan de voorkant van een beleids- en participatieproces dient kwadratisch te worden versterkt. Met verrassingselementen, namelijk dat die kaders die de raad gaat stellen niet al zijn voorgekookt door ambtelijk apparaat en college. Door het proces van kaderstelling aan de voorkant met veel meer open vizier aan te gaan, breng je de politieke deliberatie pas echt goed op gang. Bovendien is het altijd de gemeenteraad die aan de achterkant van het beleids- en participatieproces de democratische legitimiteit verstrekt en versterkt. Iets waar de burgers die hebben geparticipeerd, juist om vragen. 
Een democratisch besluit dat in een geheel andere context komt te staan als het vizier bij de kaderstelling echt op open gaat. En waardoor er afgerekend wordt met de afrekencultuur: de raad blijft de baas. Omdat het kan helpen bij het vormen van de gedachten is hier de verantwoordingsparadox (2009!) opgenomen.
Verantwoordingsparadox
Alle belangen aan 1 tafel
Het tweede probleem -de uitsluiting- is minder eenvoudig te tackelen. Want sommige groepen laten zich niet of nauwelijks betrekken bij wicked problems in het (semi) publieke domein. Niet iedere burger hanteert dezelfde stijl, toonde Winsemius al in 2005 aan.

Dus heeft de overheid zich tot het uiterste in te spannen om alle belangen - al dan niet verenigd - aan tafel te krijgen. En ervoor te zorgen dat ze aan één tafel zitten. 
Want als de belangenbehartigers hun traditionele netwerkpaden blijven bewandelen, neemt het risico op uitsluiting weer toe. De aloude stakeholderanalyse krijgt hiermee nieuwe betekenis. De analyse is er voortaan niet op gericht om antwoord te vinden op de vraag: “Hoe communiceer ik met welke stakeholder?”. De vraag die centraal dient te staan om inclusief en pluraal (lees: niet langer alleen maar de usual suspects) te werken in het beleids- en participatieproces is: “Hoe zorg ik ervoor dat ik ze allemaal een stem geef?”
Stakeholderanalyse
Ambtenaar 3.0: De Procesbegeleider
Om deze geïnnoveerde aanpak van maatschappelijke vraagstukken tot een succes te maken en uit de door Gerards geschetste voetangels en klemmen te blijven, is het raadzaam om medewerkers op de gemeentelijke loonlijst te hebben die professioneel zijn in de begeleiding van de samenleving naar duurzame oplossingen. Een ambtenaar die er inhoudelijk niks van vindt, zodat hij of zij zich maximaal kan concentreren op dat wat ECHT belangrijk is: het aanjagen en organiseren van deliberatie, pluralisme, inclusiviteit en nuance. Ook een prachtige manier om De Dialoog te omschrijven.
Share by: